Quảng cáo trên báo chí thời xưa, nhất là các tờ báo của Sài Gòn nổi bật với những thông tin rao vặt xuất hiện dày đặc. Các sản phẩm quảng cáo vô cùng đa dạng như: xe hơi Citroen, Fiat, ngân hàng đến kem làm đẹp cho phụ nữ… được đăng trên tờ Phụ Nữ Tân Văn đã được xuất bản từ năm 1929.
Thay cánh thư mực tím…
Rảnh rỗi, đọc lại những quảng cáo và rao vặt ngày xưa, tôi khám phá ra được nhiều điều thú vị về kinh tế và bộ mặt xã hội lúc ấy. Tìm hiểu xem cái tủ lạnh đã có ở VN vào năm nào thì chỉ cần đọc cái quảng cáo Frigidaire “Làm ra lạnh để giữ gìn đồ ăn uống” trên Phụ Nữ Tân Văn vào năm 1929. Và như trên đã nói, nhờ quảng cáo mà ta biết xe Fiat, Chevrolet cũng đã có mặt tại VN từ “hồi nẳm”. Hay cần biết về giá trị kinh tế và xã hội của vàng thì chỉ cần đọc cuộc thi thơ quảng cáo cho tiệm vàng Nguyễn Thế Tài (43 Schroeder – Tạ Thu Thâu nay là Lưu Văn Lang) thì sẽ hiểu sức mạnh của vàng ngày ấy cũng không thua gì bây giờ.
Quảng cáo đồ điện gia dụng trên báo xưa
Thời trước năm 1975, báo nào cũng có quảng cáo, rao vặt nhưng mạnh nhất có lẽ là tờ Chính Luận. Đọc trang quảng cáo rao vặt này thì ta cũng mường tượng ra nhiều cảnh nhiễu nhương của xã hội thời bấy giờ. Thương nhất là những dòng rao vặt sau đây: “Sinh viên khoa học cần tìm nơi dạy tư để tiếp tục học”, “Thiếu nữ học sinh Marie Curie cần tìm chỗ dạy (chương trình Pháp)… trong gia đình tử tế” (chắc cô này hoặc bạn bè đã gặp nhiều gia chủ tầm bậy, tầm bạ rồi), “Cần tìm cha mẹ hoặc anh chị nuôi để sinh viên nghèo được tiếp tục việc học…”.
Quảng cáo, rao vặt trên tờ Phụ nữ diễn đàn
Và bên cạnh là những dòng rao vặt có tính chất gia đình ảo não, mượn rao vặt thay cánh thư mực tím bằng lăng: “Em L.M, về 28 tết thì em vừa bỏ nhà ra đi. Em giận anh chuyện gì mà đến nỗi vậy. Em đi con đau, nhớ em khóc hoài, được lời nhắn này em về ngay”; “Thúy con, về gấp, mẹ nhớ con mà bệnh. Ai biết con tôi là Hồng Thúy ở đâu xin báo về địa chỉ xin hậu tạ…”.
Vui nhất là có một văn sĩ, nhà báo nổi tiếng H.H.T cũng mượn dòng rao vặt để nhắn vợ về: “Alice em, anh và con nhớ em. Anh xin tạ lỗi với em. Đọc được những dòng này anh mong em về với gia đình…”. Có lẽ cảm động vì những dòng nhắn tin mà người vợ đã trở về và hai ông bà sống hạnh phúc cho tới ngày hôm nay. Thật may mắn khi có người trở về chứ lúc ấy một số người vợ, con gái lớn trong gia đình đã ra đi vì những dòng rao vặt rất mỹ miều giao lưu văn hóa Việt – Mỹ đội lốt: “Truy tầm tình cảm nơi gặp gỡ để giao thiệp trao đổi văn hóa giữa các thiếu nữ với người trí thức ngoại quốc, hỏi địa chỉ… số điện thoại…”.
Rao vặt xin chuộc xe, không dám làm khó dễ
Để giúp đỡ cho những cuộc giả danh giao lưu văn hóa giữa trai ngoại gái Việt này còn có những trung tâm dạy Anh ngữ cấp tốc hỗ trợ: “Trung tâm X. chuyên dạy ngoại ngữ cấp tốc, học phí phải chăng chỉ trong một tháng là giao thiệp được với người ngoại quốc”. Người ngoại quốc ở đây chủ yếu là lính Mỹ.
Và cũng không có gì lạ khi ta thấy có những rao vặt rao bán nhà cửa, sang nhượng hay cho mướn nhà “House for rent” khu Trương Minh Giảng, Nguyễn Văn Thoại (nay là Lê Văn Sỹ và Lý Thường Kiệt). Nhà cho thuê một nửa hay một phần, cả tháng hay hằng ngày có thòng thêm những câu: “có lối đi riêng”, “nhà ở vào vùng an ninh an toàn”, “có thể thuê ngày hay thuê giờ” và đặc biệt là câu: “chỉ cho ngoại kiều mướn” đầy rẫy khi mật độ lính Mỹ gia tăng.
Có thể thấy trên báo chí hiện đại ngày nay vẫn không khó để nhận thấy những mẩu tin rao vặt. Theo thời gian, các quảng cáo trên báo ngày càng được cải tiến bắt mắt hơn, chất lượng cả về nội dung lẫn hình thức. Tuy nhiên không thể phủ nhận rằng các quảng cáo trên báo chí xưa vẫn có những nét riêng không thể trộn lẫn!
Nguồn: Báo Thanh Niên